احتمالاً در فیلمها یا حتی در ویدئوی نمایش ایمنی پیش از پرواز دیدهاید که در شرایط اضطراری، ماسکهایی از محفظه بالای سر مسافران پایین میافتند. دستورالعمل معمول این است که ماسک را به سمت خود بکشید، روی بینی و دهان قرار دهید و بند آن را تنظیم کنید.
اما چرا هواپیما به ماسک اکسیژن نیاز دارد؟ مگر داخل کابین هواپیما اکسیژن وجود ندارد؟
پاسخ به ارتفاع پرواز مربوط میشود.
هواپیماهای مسافربری معمولاً در ارتفاعی بسیار بالاتر از ارتفاعی که انسان بتواند بهطور طبیعی در آن تنفس کند پرواز میکنند. به همین دلیل، کابین هواپیما بهطور مصنوعی تحت فشار نگه داشته میشود تا شرایط داخل آن برای تنفس مسافران مناسب باشد.
اگر به هر دلیلی فشار کابین کاهش پیدا کند، ماسکهای اکسیژن اضطراری در اختیار مسافران قرار میگیرند تا در مدت زمان لازم برای کاهش ارتفاع هواپیما، اکسیژن مکمل دریافت کنند.
به زبان ساده، ماسک اکسیژن هواپیما برای زمانی است که سیستم فشار کابین دچار مشکل شده و بدن مسافران به اکسیژن بیشتری نیاز دارد.
چرا هواپیما در ارتفاع زیاد به اکسیژن اضطراری نیاز دارد؟
هواپیماهای مسافربری در ارتفاعی حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار پا پرواز میکنند. در این ارتفاع، فشار هوای محیط بسیار کمتر از سطح زمین است.
البته درصد اکسیژن موجود در هوا تقریباً همان حدود ۲۱ درصد باقی میماند؛ مسئله اصلی این است که فشار هوا کاهش پیدا میکند. در نتیجه، اکسیژن کمتری در هر نفس وارد ریهها و سپس جریان خون میشود.
هواپیما با استفاده از سیستم فشار کابین، هوای داخل کابین را در شرایطی نگه میدارد که بدن انسان بتواند بهطور معمول به تنفس ادامه دهد. با این حال، در صورت از دست رفتن فشار کابین، هواپیما باید به سرعت به ارتفاع پایینتری برسد.
در چنین شرایطی، ماسکهای اکسیژن به مسافران کمک میکنند تا در طول این فرایند، اکسیژن مورد نیاز خود را دریافت کنند.
بر اساس مقررات عملیاتی اروپا، هواپیماهای تحت فشار که در ارتفاعهای مشخص فعالیت میکنند باید تجهیزات اکسیژن مکمل مناسب داشته باشند. مقدار اکسیژن مورد نیاز نیز به ارتفاع کابین، مدت زمان پرواز و شرایط احتمالی کاهش فشار بستگی دارد.
ماسک اکسیژن هواپیما چه زمانی باز میشود؟
ماسکهای اکسیژن معمولاً بهصورت خودکار و در صورت تشخیص شرایط خاص، از محفظه بالای سر مسافران آزاد میشوند.
مهمترین سناریو، کاهش قابل توجه فشار کابین است.
در این شرایط، سیستم هواپیما به خدمه پرواز هشدار میدهد و در هواپیماهایی که سیستم ماسکهای مسافران بهصورت خودکار فعال میشود، ماسکها از محفظه بالای صندلیها پایین میافتند.
ممکن است در برخی شرایط اضطراری، خلبانان نیز بر اساس وضعیت پرواز و رویههای عملیاتی، اقدامات لازم را برای فعالسازی سیستم انجام دهند.
نکته مهم این است که پایین آمدن ماسکها الزاماً به معنی سقوط هواپیما نیست. در بسیاری از موارد، هدف اصلی این است که مسافران تا زمان رسیدن هواپیما به ارتفاع امنتر، اکسیژن کافی دریافت کنند.
آیا ماسک اکسیژن هواپیما به کپسول اکسیژن وصل است؟
این یکی از رایجترین پرسشها درباره ماسکهای هواپیماست.
در بسیاری از هواپیماهای مسافربری، ماسکهای اضطراری مسافران به یک کپسول بزرگ اکسیژن مانند آنچه در بیمارستان میبینیم، متصل نیستند.
در برخی سیستمها، اکسیژن مورد نیاز از طریق مولدهای شیمیایی اکسیژن تأمین میشود. این سیستمها پس از فعال شدن، واکنش شیمیایی کنترلشدهای ایجاد میکنند که اکسیژن مورد نیاز را برای مدت مشخصی تولید میکند.
در برخی هواپیماها نیز از سیستمهای متفاوتی برای ذخیره و توزیع اکسیژن استفاده میشود. بنابراین، طراحی دقیق سیستم به نوع هواپیما و سامانه نصبشده در آن بستگی دارد.
به همین دلیل، ممکن است پس از پایین آمدن ماسکها بوی خاصی یا حتی کمی گرما در اطراف سیستم احساس شود. این موضوع میتواند ناشی از عملکرد مولد اکسیژن باشد و بهخودیخود به معنای آتشسوزی نیست.
اکسیژن ماسک هواپیما تا چه مدت ادامه دارد؟
مدت زمان تأمین اکسیژن به نوع هواپیما، سیستم اکسیژن و شرایط عملیاتی بستگی دارد.
نکته مهم این است که هدف ماسکهای مسافران معمولاً این نیست که برای تمام مدت پرواز اکسیژن فراهم کنند. آنها برای مدت زمان لازم جهت انجام کاهش ارتفاع اضطراری و رسیدن به ارتفاعی که مسافران بتوانند بدون اکسیژن مکمل تنفس کنند طراحی شدهاند.
مقررات هوانوردی برای مقدار اکسیژن مورد نیاز، سناریوهای مختلفی را در نظر میگیرند. برای مثال، در برخی شرایط باید اکسیژن برای همه مسافران و برای مدت مشخصی فراهم باشد و در ارتفاعهای پایینتر، نیازمندیها میتواند متفاوت باشد.
بنابراین، عدد ثابتی مانند «ماسک اکسیژن همیشه دقیقاً ۱۵ دقیقه کار میکند» را نمیتوان برای تمام هواپیماها و همه شرایط عمومی دانست.
وقتی ماسک اکسیژن پایین افتاد، دقیقاً چه کار کنیم؟
در شرایط اضطراری، حفظ آرامش و انجام سریع دستورالعمل اهمیت زیادی دارد.
۱. ماسک را به سمت خود بکشید
وقتی ماسکها از محفظه بالای سر پایین میافتند، آن را به سمت خود بکشید تا سیستم اکسیژن فعال شود.
۲. ماسک را روی بینی و دهان قرار دهید
ماسک باید هم بینی و هم دهان را بپوشاند.
بند کشسان ماسک را روی سر قرار دهید تا ماسک در جای خود ثابت بماند. لازم نیست ماسک کاملاً به صورت شما چسبیده باشد تا اکسیژن دریافت کنید.
۳. بهطور طبیعی نفس بکشید
پس از قرار دادن ماسک، طبق دستورالعمل، بهطور عادی نفس بکشید.
ممکن است کیسه کوچک متصل به ماسک پر و خالی شود یا حتی بهطور کامل پر نشود. این موضوع لزوماً به معنای خراب بودن ماسک نیست.
۴. ابتدا ماسک خودتان را بزنید
این یکی از مهمترین نکات ایمنی در هواپیماست.
اگر همراه کودک، سالمند یا فرد دیگری هستید، ابتدا ماسک خودتان را روی صورت قرار دهید و سپس به دیگران کمک کنید.
دلیل این دستور ساده است: اگر خود شما به دلیل کمبود اکسیژن تواناییتان را از دست بدهید، دیگر قادر نخواهید بود به فرد دیگری کمک کنید.
آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا نیز به مسافران توصیه میکند در صورت آزاد شدن ماسکهای اکسیژن، ابتدا اکسیژن خود را تأمین کنند و سپس به کودکان یا سایر افراد کمک کنند.
آیا باید ماسک را به صورت بچسبانیم؟
خیر.
بسیاری از مسافران تصور میکنند برای دریافت اکسیژن باید ماسک را کاملاً به صورت فشار دهند. اما مهمترین کار این است که ماسک روی بینی و دهان قرار بگیرد و بهدرستی ثابت شود.
در شرایط اضطراری، زمان اهمیت زیادی دارد. بنابراین بهتر است به جای تلاش برای ایجاد یک چسبندگی کامل، ماسک را سریع روی صورت قرار دهید و بند آن را تنظیم کنید.
چرا باید اول ماسک خودمان را بزنیم و بعد به کودک کمک کنیم؟
این دستورالعمل ممکن است در نگاه اول عجیب به نظر برسد، بهخصوص برای والدینی که بهطور طبیعی ابتدا به فکر فرزندشان میافتند.
اما در شرایط کاهش فشار کابین، کاهش اکسیژن میتواند بر توانایی تصمیمگیری و عملکرد بدن اثر بگذارد. اگر فرد بزرگسال ابتدا تلاش کند به کودک کمک کند و خودش اکسیژن کافی دریافت نکند، ممکن است هر دو نفر در معرض خطر قرار بگیرند.
به همین دلیل، دستورالعمل ایمنی هواپیما میگوید:
ابتدا ماسک خودتان را قرار دهید، سپس به فردی که به کمک نیاز دارد کمک کنید.
این موضوع درباره کودک، فرد سالمند یا هر مسافر دیگری که نمیتواند بهتنهایی ماسک خود را استفاده کند، صدق میکند.
آیا ماسک اکسیژن هواپیما برای افراد عینکی مشکل ایجاد میکند؟
معمولاً نه.
افرادی که عینک دارند، در شرایط اضطراری نباید وقت خود را صرف برداشتن عینک کنند. ماسکهای اکسیژن برای قرار گرفتن روی بینی و دهان طراحی شدهاند و استفاده از آنها معمولاً با عینک امکانپذیر است.
در هواپیما نیز ماسکهای اکسیژن خدمه پرواز بهگونهای طراحی شدهاند که بتوانند سریع پوشیده شوند و بدون ایجاد اختلال در استفاده از عینک یا ارتباطات خدمه، مورد استفاده قرار گیرند.
آیا پایین افتادن ماسک اکسیژن یعنی هواپیما در حال سقوط است؟
خیر.
این یکی از تصورات اشتباه رایج است.
پایین افتادن ماسکهای اکسیژن معمولاً نشاندهنده وجود یک مشکل در فشار کابین یا احتمال کاهش فشار است، اما بهمعنای سقوط هواپیما نیست.
در صورت کاهش فشار، خلبانان طبق رویههای اضطراری اقدام میکنند و معمولاً هواپیما به ارتفاع پایینتر منتقل میشود. ماسکهای اکسیژن در این مدت به تأمین اکسیژن مسافران کمک میکنند.
در واقع، طراحی سامانههای ایمنی هواپیما بر این اساس است که مسافران و خدمه در صورت بروز چنین شرایطی، زمان کافی برای واکنش و انجام کاهش ارتفاع اضطراری داشته باشند.
تفاوت ماسک اکسیژن مسافران و خلبانان چیست؟
ماسکهای اکسیژن مسافران و خدمه پرواز عملکرد یکسانی ندارند.
ماسکهای خلبانان و برخی اعضای خدمه پرواز برای استفاده سریع در شرایط اضطراری طراحی شدهاند. خلبانان باید بتوانند در شرایط کاهش فشار، همزمان با استفاده از اکسیژن، هواپیما را کنترل و اقدامات اضطراری را انجام دهند.
به همین دلیل، ماسکهای خدمه پرواز ویژگیهای متفاوتی دارند و باید امکان استفاده سریع و ادامه ارتباطات رادیویی و داخلی را فراهم کنند. مقررات EASA برای ماسکهای سریعپوش خدمه پرواز، از جمله امکان قرار دادن ماسک روی صورت و فعال کردن آن در مدت بسیار کوتاه، الزامات مشخصی تعیین کردهاند.
چرا همیشه قبل از پرواز ویدئوی ایمنی را نشان میدهند؟
نمایش ایمنی پیش از پرواز یک تشریفات ساده نیست.
مسافران ممکن است در طول سفر با هواپیماهای مختلفی پرواز کنند و محل تجهیزات ایمنی در هواپیماهای مختلف میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل، هر پرواز باید اطلاعات لازم درباره مواردی مانند:
- نحوه استفاده از ماسک اکسیژن؛
- محل خروجیهای اضطراری؛
- کمربند ایمنی؛
- جلیقه نجات در پروازهای مربوط؛
- و سایر تجهیزات ایمنی
را در اختیار مسافران قرار دهد.
حتی اگر فردی بارها با هواپیما سفر کرده باشد، بهتر است به نمایش ایمنی توجه کند؛ زیرا ممکن است هواپیما یا نوع تجهیزات با پروازهای قبلی متفاوت باشد.
اگر ماسک اکسیژن پایین افتاد، آیا باید فوراً هواپیما را ترک کنیم؟
خیر.
در صورت پایین آمدن ماسکهای اکسیژن، نباید بدون دستور خدمه پرواز اقدام به ترک صندلی یا حرکت در کابین کنید.
اولویت معمول این است که:
- ماسک خود را روی بینی و دهان قرار دهید؛
- به دستورالعملهای خدمه پرواز گوش دهید؛
- کمربند ایمنی را در صورت امکان بسته نگه دارید؛
- از دستورهای خدمه و خلبانان پیروی کنید.
نوع واکنش لازم به شرایط اضطراری بستگی دارد. ممکن است هواپیما در حال کاهش ارتفاع باشد و هیچ تخلیهای لازم نباشد.
آیا ماسک اکسیژن میتواند در هنگام بیماری یا تنگی نفس استفاده شود؟
ماسک اکسیژن اضطراری هواپیما برای استفاده در شرایط کاهش فشار کابین طراحی شده است و نباید آن را با اکسیژندرمانی پزشکی اشتباه گرفت.
اگر مسافری بیماری خاصی دارد یا احتمال میدهد در طول پرواز به اکسیژن پزشکی نیاز پیدا کند، باید پیش از سفر با پزشک و شرکت هواپیمایی درباره الزامات و امکانات مربوط به سفر هوایی مشورت کند.
ماسک اضطراری هواپیما جایگزین تجهیزات پزشکی شخصی یا اکسیژندرمانی تجویزشده نیست.
چند باور اشتباه درباره ماسک اکسیژن هواپیما
باور اول: ماسک اکسیژن به یک کپسول بزرگ در بالای سر وصل است
واقعیت: طراحی سیستمهای اکسیژن در هواپیماها متفاوت است و در بسیاری از هواپیماهای مسافربری، اکسیژن اضطراری مسافران از طریق سیستمهای مخصوص، از جمله مولدهای شیمیایی اکسیژن، تأمین میشود.
باور دوم: کیسه ماسک باید حتماً کاملاً پر شود
واقعیت: پر نشدن کامل کیسه بهتنهایی نشانه خرابی سیستم نیست. مهم این است که ماسک بهدرستی روی بینی و دهان قرار گرفته باشد و مسافر طبق دستورالعمل نفس بکشد.
باور سوم: پایین افتادن ماسک یعنی هواپیما در حال سقوط است
واقعیت: پایین آمدن ماسک معمولاً به شرایط مرتبط با فشار کابین مربوط است و بهتنهایی به معنی سقوط هواپیما نیست.
باور چهارم: باید ابتدا به کودک کمک کرد
واقعیت: دستورالعمل ایمنی این است که ابتدا ماسک خودتان را قرار دهید و سپس به کودک یا فرد دیگری کمک کنید.
پرسشهای متداول درباره ماسک اکسیژن در هواپیما
ماسک اکسیژن در هواپیما برای چه زمانی استفاده میشود؟
این ماسکها عمدتاً برای شرایطی طراحی شدهاند که فشار کابین کاهش پیدا کند و مسافران تا زمان کاهش ارتفاع هواپیما به اکسیژن مکمل نیاز داشته باشند.
چرا ماسک اکسیژن از بالای سر پایین میافتد؟
در هواپیماهایی که سیستم ماسکها بهصورت خودکار فعال میشود، کاهش فشار کابین میتواند باعث آزاد شدن ماسکها از محفظه بالای سر مسافران شود.
اگر ماسک اکسیژن پایین افتاد چه کار کنیم؟
ماسک را به سمت خود بکشید، روی بینی و دهان قرار دهید، بند آن را تنظیم کنید و بهطور طبیعی نفس بکشید. سپس به دستورهای خدمه پرواز توجه کنید.
آیا باید ابتدا به کودک ماسک بزنیم؟
خیر. ابتدا ماسک خودتان را قرار دهید و سپس به کودک یا فرد دیگری که به کمک نیاز دارد کمک کنید.
آیا ماسک اکسیژن هواپیما واقعاً اکسیژن تولید میکند؟
بسته به نوع سیستم نصبشده در هواپیما، اکسیژن اضطراری میتواند از سیستمهای مختلفی تأمین شود. در بسیاری از هواپیماهای مسافربری، از سامانههای تولید اکسیژن اضطراری استفاده میشود.
آیا پایین آمدن ماسک اکسیژن خطرناک است؟
این اتفاق نشاندهنده یک وضعیت اضطراری یا احتمال کاهش فشار کابین است، اما بهتنهایی به معنای سقوط هواپیما نیست. مسافران باید ماسک را استفاده کرده و از دستورهای خدمه پرواز پیروی کنند.
جمعبندی
ماسک اکسیژن در هواپیما یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی است که برای شرایط کاهش فشار کابین طراحی شده است. اگرچه احتمال استفاده واقعی از آن در یک پرواز معمولی بسیار کم است، آشنایی با نحوه عملکرد و استفاده از آن اهمیت زیادی دارد.
مهمترین نکتهای که باید به خاطر بسپارید این است:
اگر ماسک اکسیژن پایین افتاد، ابتدا ماسک خودتان را روی بینی و دهان قرار دهید و سپس به کودک یا فرد دیگری کمک کنید.
همچنین، همیشه به نمایش ایمنی پیش از پرواز توجه کنید؛ زیرا محل و نوع تجهیزات ممکن است در هواپیماهای مختلف متفاوت باشد. آگاهی از همین چند دستور ساده میتواند در یک شرایط اضطراری، تفاوت مهمی ایجاد کند.
برای سفرهای هوایی ایمنتر و آگاهی بیشتر از نکات مهم پرواز، آتوسا پرواز تلاش میکند اطلاعات کاربردی و قابل اعتماد صنعت هوانوردی و سفر را در اختیار مسافران قرار دهد.
