
جهان ما پر از مکانهایی است که عظمت، زیبایی و رازهای نهفته در آنها گاهی فراتر از تصور انسان است؛ بناهایی که هزاران سال پیش با ابزارهای ابتدایی ساخته شدهاند، شهرهایی که در دل جنگلها و زیر خاک پنهان ماندهاند، سازههایی که هنوز دانشمندان درباره چگونگی ساخت آنها بحث میکنند و پدیدههای طبیعی که قدرت شگفتانگیز زمین را به نمایش میگذارند.
وقتی صحبت از عجایب جهان میشود، نخستین عبارتی که به ذهن بسیاری از افراد میرسد «عجایب هفتگانه جهان» است؛ فهرستی مشهور که ریشه در تاریخ یونان باستان دارد. با این حال، عجایب هفتگانه تنها به آثار باستانی محدود نمیشوند. در طول زمان، فهرستهای دیگری نیز برای معرفی شگفتانگیزترین سازههای بشری و پدیدههای طبیعی تهیه شدهاند.
از اهرام مصر و دیوار بزرگ چین گرفته تا شهر سنگی پترا، جنگلهای آمازون و آبشارهای عظیم آفریقا، هرکدام داستانی متفاوت از تاریخ، طبیعت و تواناییهای انسان را روایت میکنند.
نکته جالبتر اینکه با پیشرفت فناوریهای علمی و باستانشناسی، در سالهای اخیر مکانهایی شناسایی شدهاند که پیش از این اطلاعات دقیقی درباره آنها وجود نداشت. برخی از این کشفیات، شهرهای بزرگی را آشکار کردهاند که صدها یا حتی هزاران سال زیر پوشش جنگلهای انبوه پنهان بودهاند.
در این مقاله از آتوسا پرواز، با مشهورترین عجایب هفتگانه جهان، شگفتیهای طبیعی زمین و تعدادی از مهمترین مکانهای تاریخی تازهشناساییشده آشنا میشویم؛ سفری به نقاط مختلف دنیا که نشان میدهد هنوز هم بخش بزرگی از تاریخ و طبیعت زمین برای انسان ناشناخته باقی مانده است.
عجایب هفتگانه جهان باستان؛ شاهکارهایی که تاریخ را شگفتزده کردند
قدیمیترین و مشهورترین فهرست عجایب هفتگانه جهان به دوران باستان بازمیگردد. این فهرست را نویسندگان و جهانگردان یونانی بر اساس آثار باشکوهی تهیه کردند که در سفرهای خود در سرزمینهای اطراف مدیترانه و خاورمیانه مشاهده کرده بودند.
در آن دوران، عدد هفت نمادی از کمال و تمامیت محسوب میشد. به همین دلیل، هفت اثر برجسته معماری و هنری در این فهرست قرار گرفتند.
بیشتر این آثار در محدوده تمدنهای مصر، یونان و بینالنهرین قرار داشتند؛ مناطقی که در دوران باستان از مهمترین مراکز قدرت، دانش، هنر و معماری جهان به شمار میرفتند.
از میان این هفت اثر، امروزه تنها هرم بزرگ جیزه در مصر همچنان پابرجاست. سایر آثار در طول قرنها بر اثر زلزله، آتشسوزی، جنگ یا عوامل طبیعی از بین رفتهاند.
۱. هرم بزرگ جیزه؛ تنها بازمانده عجایب هفتگانه باستان
موقعیت: جیزه، مصر
هرم بزرگ جیزه که با نام هرم خوفو نیز شناخته میشود، تنها اثر باقیمانده از عجایب هفتگانه جهان باستان است. این بنای عظیم حدود ۲۵۶۰ سال پیش از میلاد و در دوران فرعون خوفو ساخته شد و یکی از برجستهترین دستاوردهای مهندسی مصر باستان به شمار میرود.
ارتفاع اولیه هرم حدود ۱۴۶ متر بود؛ هرچند به دلیل فرسایش و از بین رفتن بخشهایی از پوشش بیرونی، ارتفاع امروزی آن به حدود ۱۳۸ متر کاهش یافته است.
این هرم برای نزدیک به چهار هزار سال بلندترین سازه ساختهشده به دست انسان در جهان بود. تصور ساخت چنین بنایی با امکانات چند هزار سال پیش، همچنان یکی از شگفتیهای تاریخ معماری محسوب میشود.
یکی از ویژگیهای خارقالعاده هرم بزرگ، دقت قابلتوجه در طراحی، جهتگیری و چیدمان سنگهای عظیم آن است. میلیونها قطعه سنگ در ساخت این بنا به کار رفتهاند و وزن برخی از آنها به چندین تن میرسد.
پژوهشگران درباره روش دقیق ساخت هرم، نحوه جابهجایی سنگها و سازماندهی نیروی انسانی مورد استفاده در پروژه همچنان تحقیق میکنند. اگرچه نظریههای مختلفی درباره شیوه ساخت آن مطرح شده است، اما جزئیات کامل فرایند ساخت هنوز بهطور قطعی مشخص نیست.
هرم خوفو بخشی از مجموعه تاریخی جیزه است که دو هرم بزرگ دیگر، یعنی هرم خفرع و هرم منکورع، و همچنین مجسمه مشهور ابوالهول را در بر میگیرد.
امروزه مجموعه اهرام جیزه یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری مصر و از شناختهشدهترین نمادهای تمدن بشری است.
۲. باغهای معلق بابل؛ باغی افسانهای در میان تاریخ
موقعیت: بابل، بینالنهرین؛ عراق امروزی
باغهای معلق بابل یکی از اسرارآمیزترین عجایب هفتگانه باستان هستند. روایتهای تاریخی از باغهایی چندطبقه سخن میگویند که در آنها درختان، گیاهان و گلهای متنوع روی سکوهای مرتفع کاشته شده بودند؛ منظرهای که در دل منطقه گرم و خشک بینالنهرین بسیار شگفتانگیز به نظر میرسید.
بر اساس روایت مشهور، این باغها به دستور نبوکدنصر دوم، پادشاه بابل، برای همسرش ساخته شدند تا دلتنگی او برای سرزمین سرسبزش کاهش یابد. البته درباره جزئیات این داستان و حتی مکان دقیق باغها میان پژوهشگران اختلافنظر وجود دارد.
یکی از ویژگیهای شگفتانگیزی که به این باغها نسبت داده میشود، سامانه آبیاری پیشرفته آنهاست. گفته میشود آب از رود فرات به بخشهای مرتفع باغ منتقل میشد تا گیاهان در طبقات مختلف آبیاری شوند.
با وجود شهرت فراوان باغهای معلق، تاکنون شواهد باستانشناختی قطعی و مورد توافقی که وجود آنها را دقیقاً در بابل امروزی تأیید کند، به دست نیامده است. برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که روایت باغها با باغهای سلطنتی نینوا در ارتباط باشد.
به همین دلیل، باغهای معلق بابل را میتوان یکی از جذابترین معماهای تاریخ باستان دانست؛ اثری که شهرت جهانی دارد، اما درباره وجود و محل دقیق آن همچنان پرسشهایی مطرح است.
۳. تندیس زئوس در المپیا؛ مجسمهای باشکوه برای خدای خدایان
موقعیت: المپیا، یونان
در شهر باستانی المپیا، مجسمهای عظیم از زئوس، خدای خدایان در اساطیر یونان، قرار داشت. این اثر هنری حدود قرن پنجم پیش از میلاد توسط مجسمهساز مشهور یونانی، فیدیاس، ساخته شد.
مجسمه زئوس حدود ۱۲ متر ارتفاع داشت و از ترکیب عاج و طلا ساخته شده بود. زئوس بر تختی باشکوه نشسته بود و در یک دست خود پیکرهای از الهه پیروزی و در دست دیگر عصایی سلطنتی در اختیار داشت.
این اثر نهتنها به دلیل ابعاد بزرگ، بلکه به خاطر ظرافت هنری و ارزش مذهبی خود شهرت فراوانی داشت. معبد زئوس در المپیا یکی از مهمترین مراکز مذهبی یونان باستان بود و بازیهای المپیک باستان نیز در همین منطقه برگزار میشدند.
امروزه از مجسمه اصلی اثری باقی نمانده است و درباره سرنوشت نهایی آن روایتهای متفاوتی وجود دارد. احتمال داده میشود که در دورههای بعدی بر اثر آتشسوزی یا انتقال به قسطنطنیه از بین رفته باشد.
۴. معبد آرتمیس؛ یکی از باشکوهترین معابد دنیای باستان
موقعیت: افسوس، ترکیه امروزی
معبد آرتمیس در شهر باستانی افسوس، یکی از بزرگترین و باشکوهترین معابد جهان یونان باستان بود. این معبد به افتخار آرتمیس، الهه شکار، طبیعت و زایش در اساطیر یونان، ساخته شده بود.
بنای اصلی معبد از سنگ مرمر ساخته شده و ستونهای بلند و عظیم آن جلوهای خیرهکننده داشتهاند. گفته میشود این مجموعه حدود ۱۱۵ متر طول و ۵۵ متر عرض داشته و دهها ستون بزرگ آن را احاطه کرده بودند.
معبد آرتمیس در طول تاریخ چندین بار آسیب دید و بازسازی شد. یکی از مشهورترین حوادث مربوط به آن، آتشسوزی عمدی در سال ۳۵۶ پیش از میلاد بود که به دست فردی به نام هروستراتوس انجام شد؛ شخصی که طبق روایتها قصد داشت با نابود کردن این بنای مشهور، نام خود را در تاریخ جاودانه کند.
بخشهایی از معبد در دورههای بعدی نیز تخریب شد و امروزه تنها بقایای محدودی از آن در نزدیکی شهر سلجوک ترکیه قابل مشاهده است.
۵. آرامگاه هالیکارناسوس؛ مقبرهای در اندازه یک اثر هنری
موقعیت: بدروم، ترکیه امروزی
آرامگاه هالیکارناسوس بنایی عظیم بود که برای پادشاهی به نام ماسولوس و همسرش آرتمیسیا ساخته شد. ساخت این آرامگاه در قرن چهارم پیش از میلاد انجام گرفت و آنقدر باشکوه بود که بعدها واژه انگلیسی Mausoleum به معنای آرامگاه بزرگ از نام ماسولوس گرفته شد.
این بنا ترکیبی از معماری یونانی، مصری و سبکهای منطقهای بود. بخشهای مختلف آن شامل پایهای مرتفع، ردیفی از ستونهای بلند، سازهای هرمیشکل و مجسمههایی تزئینی بود.
ارتفاع کلی آرامگاه با احتساب تزئینات بالای آن حدود ۴۵ متر تخمین زده میشود. مجسمههای سنگی و نقشبرجستههای آن نیز از ارزش هنری بالایی برخوردار بودند.
زلزلههای متعدد در طول قرون بعدی به این سازه آسیب جدی وارد کردند و بخش زیادی از مصالح آن در بناهای دیگر مورد استفاده قرار گرفت. امروزه بقایای آرامگاه در شهر بدروم ترکیه قابل بازدید است.
۶. غول رودس؛ مجسمهای عظیم در ورودی بندر
موقعیت: جزیره رودس، یونان
غول رودس مجسمهای عظیم از هلیوس، خدای خورشید در اساطیر یونان، بود که در جزیره رودس ساخته شد. این اثر برای گرامیداشت پیروزی مردم جزیره در برابر محاصره نظامی ساخته شده بود.
ساخت مجسمه حدود ۱۲ سال طول کشید و در حدود سال ۲۸۰ پیش از میلاد به پایان رسید. ارتفاع آن را حدود ۳۳ متر تخمین میزنند؛ یعنی تقریباً به اندازه یک ساختمان ۱۰ طبقه امروزی.
برخلاف تصویر مشهوری که در برخی نقاشیها دیده میشود، شواهد تاریخی نشان نمیدهند که مجسمه با پاهای باز در دو طرف ورودی بندر قرار داشته باشد. احتمالاً این تندیس روی پایهای مستقر در نزدیکی بندر ساخته شده بود.
غول رودس تنها حدود ۵۶ سال پابرجا ماند و در پی زلزلهای شدید در سال ۲۲۶ پیش از میلاد فرو ریخت. با این حال، بقایای آن برای قرنها همچنان توجه بازدیدکنندگان را جلب میکرد.
۷. فانوس دریایی اسکندریه؛ راهنمای کشتیها در دنیای باستان
موقعیت: اسکندریه، مصر
فانوس دریایی اسکندریه که با نام فاروس نیز شناخته میشود، یکی از مهمترین سازههای مهندسی دنیای باستان بود. این بنا در جزیره فاروس و در نزدیکی بندر اسکندریه ساخته شد تا کشتیها بتوانند مسیر ورود به بندر را در شب و روز تشخیص دهند.
ساخت این فانوس در دوره حکومت بطلمیوسها و در حدود قرن سوم پیش از میلاد انجام شد. ارتفاع آن احتمالاً بیش از ۱۰۰ متر بوده و به همین دلیل در شمار بلندترین سازههای ساختهشده در جهان باستان قرار میگرفت.
ساختمان فانوس از چند بخش تشکیل شده بود: پایهای مربعی، بخش میانی چندضلعی و قسمت بالایی استوانهای. در بالاترین قسمت آن آتشی روشن میشد و از نور آن برای راهنمایی کشتیها استفاده میکردند.
فانوس دریایی اسکندریه در اثر چندین زلزله آسیب دید و سرانجام بخشهای باقیمانده آن نیز از بین رفت. قلعه قایتبای که امروزه در ساحل اسکندریه قرار دارد، با استفاده از بخشی از سنگهای بناهای قدیمی این منطقه ساخته شده است.
عجایب هفتگانه جدید جهان؛ انتخابی از میان مشهورترین آثار بشر
با گذشت قرنها و افزایش شناخت انسان از تمدنهای مختلف جهان، بسیاری معتقد بودند که فهرست عجایب هفتگانه باستان دیگر نمیتواند نماینده تمام شاهکارهای معماری و تاریخی بشر باشد.
در سال ۲۰۰۰ میلادی، یک ابتکار خصوصی با هدف انتخاب هفت اثر برجسته جدید آغاز شد. این طرح با مشارکت عمومی و رأیگیری بینالمللی پیش رفت و در نهایت، در تاریخ ۷ ژوئیه ۲۰۰۷، هفت اثر بهعنوان عجایب هفتگانه جدید جهان معرفی شدند.
این انتخاب با مشارکت گسترده مردم از کشورهای مختلف انجام شد و بیش از صد میلیون رأی برای آن گزارش شده است.
البته باید توجه داشت که این فهرست یک انتخاب مردمی و متعلق به یک بنیاد خصوصی است و سازمان یونسکو در تهیه یا تأیید آن نقشی نداشته است.
۱. دیوار بزرگ چین؛ طولانیترین سازه دفاعی جهان
موقعیت: چین
دیوار بزرگ چین یکی از شناختهشدهترین سازههای تاریخی جهان است. این مجموعه عظیم در طول قرنها و در دوره حکومت سلسلههای مختلف ساخته و تکمیل شد تا از مناطق مختلف چین در برابر حملات و یورشهای خارجی محافظت کند.
برخلاف تصور رایج، دیوار بزرگ چین یک دیوار یکپارچه نیست؛ بلکه مجموعهای از دیوارها، برجهای دیدهبانی، استحکامات و مسیرهای دفاعی است که در دورههای مختلف ساخته شدهاند.
طول کلی بخشهای شناساییشده این مجموعه، با احتساب شاخهها و سازههای مختلف، حدود ۲۱ هزار کیلومتر برآورد شده است. بخشهایی از دیوار که امروزه گردشگران از آن بازدید میکنند، عمدتاً به دوره سلسله مینگ تعلق دارند.
یکی از مشهورترین بخشهای آن، منطقه بادالینگ در نزدیکی پکن است که به دلیل دسترسی مناسب و چشماندازهای زیبای کوهستانی، گردشگران زیادی را جذب میکند.
دیوار بزرگ چین علاوه بر ارزش نظامی و تاریخی، نمادی از توانایی سازماندهی و مهندسی در تمدن چین محسوب میشود.
۲. پترا؛ شهر صورتیرنگی که در دل صخرهها ساخته شد
موقعیت: اردن
پترا یکی از شگفتانگیزترین شهرهای تاریخی جهان است که بخش بزرگی از بناهای آن در دل صخرههای سرخرنگ تراشیده شدهاند. این شهر باستانی مرکز تمدن نبطیها بود؛ مردمانی که در تجارت و مدیریت مسیرهای کاروانی مهارت فراوانی داشتند.
پترا در مسیرهای تجاری مهم میان شبهجزیره عربستان، شام و مدیترانه قرار داشت و به همین دلیل در دوران شکوفایی خود از ثروت و اهمیت اقتصادی زیادی برخوردار بود.
مشهورترین بنای پترا، خزانهداری یا الخزنه است؛ سازهای عظیم با نمایی پرجزئیات که در دل صخره تراشیده شده است. این بنا به دلیل ظاهر باشکوه خود، یکی از شناختهشدهترین تصاویر گردشگری جهان به شمار میرود.
ورودی شهر از مسیری باریک و طولانی به نام سیق میگذرد. هنگامی که بازدیدکنندگان پس از عبور از این گذرگاه به نمای خزانه میرسند، با منظرهای روبهرو میشوند که از جذابترین تجربههای گردشگری خاورمیانه است.
پترا فقط یک بنای تاریخی نیست؛ بلکه شهری کامل با آرامگاهها، معابد، مسیرهای آبی، ساختمانهای عمومی و آثار مهندسی پیشرفته است.
۳. مجسمه مسیح منجی؛ نماد مشهور شهر ریودوژانیرو
موقعیت: ریودوژانیرو، برزیل
مجسمه مسیح منجی یا کریستو ردنتور یکی از مشهورترین نمادهای مذهبی و گردشگری جهان است. این مجسمه عظیم با دستانی گشوده، بر فراز کوه کورکووادو قرار گرفته و شهر ریودوژانیرو را زیر نظر دارد.
ارتفاع خود مجسمه حدود ۳۰ متر و ارتفاع پایه آن حدود ۸ متر است. ساخت این اثر در سال ۱۹۳۱ به پایان رسید و از آن زمان تاکنون به یکی از مهمترین نمادهای برزیل تبدیل شده است.
نمای مجسمه از فاصله دور بسیار چشمگیر است، اما تجربه حضور در نزدیکی آن جذابیت دیگری دارد. از بالای کوه کورکووادو میتوان چشماندازی گسترده از شهر، سواحل، کوهستانها و خلیج گوانابارا را مشاهده کرد.
این مجسمه علاوه بر اهمیت مذهبی، به نمادی از مهماننوازی، فرهنگ و هویت شهر ریودوژانیرو تبدیل شده است.
۴. ماچوپیچو؛ شهر گمشده اینکاها در ارتفاعات آند
موقعیت: پرو
ماچوپیچو یکی از شگفتانگیزترین آثار تمدن اینکا است که در ارتفاعات رشتهکوه آند و در میان مناظری سرسبز و کوهستانی قرار دارد.
این مجموعه در قرن پانزدهم میلادی ساخته شد و شامل معابد، خانهها، سکوهای کشاورزی، میدانها و مسیرهای سنگی است. معماری بناها بهگونهای طراحی شده که با شیب طبیعی کوهستان هماهنگی دارد.
یکی از ویژگیهای چشمگیر ماچوپیچو، مهارت سازندگان در تراش و اتصال سنگهاست. بسیاری از سنگها بدون استفاده از ملات در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و با دقت زیادی برش خوردهاند.
این شهر در دورهای از تاریخ متروک شد و برای مدت طولانی از دید بسیاری از جهان خارج پنهان ماند. در سال ۱۹۱۱، هیرام بینگهام، پژوهشگر آمریکایی، آن را به جهان علمی و گردشگری معرفی کرد؛ البته مردم بومی منطقه پیش از آن نیز با این محل آشنا بودند.
امروزه ماچوپیچو یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری آمریکای جنوبی است و هر ساله گردشگران زیادی برای تماشای این شاهکار تمدن اینکا به پرو سفر میکنند.
۵. چیچن ایتزا؛ تقویم سنگی تمدن مایا
موقعیت: شبهجزیره یوکاتان، مکزیک
چیچن ایتزا یکی از مهمترین شهرهای تمدن مایا در آمریکای مرکزی بود. این مجموعه تاریخی شامل معابد، میدانها، سازههای مذهبی، زمین بازی و بناهایی است که نشاندهنده دانش پیشرفته مایاها در نجوم، ریاضیات و معماری هستند.
مشهورترین سازه این مجموعه، هرم کوکولکان یا ال کاستیلو است. این هرم پلکانی با طراحی دقیق خود یکی از شناختهشدهترین آثار تمدن مایا به شمار میرود.
یکی از ویژگیهای شگفتانگیز این بنا در زمان اعتدال بهاری و پاییزی دیده میشود. در این روزها، نور خورشید و سایههای ایجادشده روی پلکان شمالی هرم، تصویری شبیه به حرکت یک مار را پدید میآورند؛ پدیدهای که به کوکولکان، موجود اسطورهای مارمانند در فرهنگ مایا، ارتباط داده میشود.
چیچن ایتزا نشان میدهد که تمدنهای پیشاکلمبی در قاره آمریکا، پیش از ورود اروپاییان، به دانش و مهارتهای معماری و علمی قابلتوجهی دست یافته بودند.
۶. کولوسئوم رم؛ آمفیتئاتری برای نمایش قدرت امپراتوری روم
موقعیت: رم، ایتالیا
کولوسئوم یکی از مشهورترین بناهای تاریخی اروپا و نمادی از قدرت امپراتوری روم است. ساخت این آمفیتئاتر عظیم در قرن اول میلادی و در دوران امپراتوران سلسله فلاویان انجام شد.
این بنا ظرفیت پذیرش دهها هزار تماشاگر را داشت و برای برگزاری نمایشهای عمومی، مسابقات گلادیاتورها، شکار حیوانات و رویدادهای نمایشی مورد استفاده قرار میگرفت.
کولوسئوم با معماری بیضیشکل و ساختار چندطبقه خود، نمونهای برجسته از مهندسی رومی است. سیستم راهروها، ورودیها و مسیرهای دسترسی بهگونهای طراحی شده بود که جمعیت زیادی بتوانند در مدت نسبتاً کوتاهی وارد مجموعه یا از آن خارج شوند.
بخشهایی از این بنا در اثر زلزله و برداشت سنگها در دورههای بعدی تخریب شدهاند، اما قسمتهای باقیمانده همچنان عظمت معماری روم باستان را به نمایش میگذارند.
۷. تاج محل؛ بنایی از عشق، هنر و معماری
موقعیت: آگرا، هند
تاج محل یکی از زیباترین بناهای تاریخی جهان و نمونهای برجسته از معماری دوره گورکانی در هند است. این مجموعه به دستور شاه جهان و به یاد همسرش ممتاز محل ساخته شد.
ساخت تاج محل در قرن هفدهم میلادی آغاز شد و بخش اصلی آن حدود سال ۱۶۴۸ به پایان رسید. این مجموعه از مرمر سفید ساخته شده و با نقشونگارهای ظریف، سنگهای قیمتی، خوشنویسی و تزئینات هندسی آراسته شده است.
گنبد بزرگ مرکزی، چهار مناره اطراف بنا، باغهای متقارن و حوضهای انعکاسدهنده تصویر ساختمان، جلوهای بینظیر به این مجموعه بخشیدهاند.
تاج محل از نظر معماری ترکیبی از عناصر ایرانی، اسلامی، هندی و آسیای مرکزی را در خود جای داده است. این بنا نهتنها یک آرامگاه سلطنتی، بلکه نمادی از عشق و یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری هند است.
عجایب هفتگانه طبیعی جهان؛ شاهکارهایی که دست انسان در ساخت آنها نقشی نداشته است
عجایب جهان تنها به بناهای تاریخی و سازههای ساختهشده به دست انسان محدود نمیشوند. طبیعت نیز در طول میلیونها سال، پدیدههایی خلق کرده است که عظمت و زیبایی آنها گاهی از بزرگترین آثار معماری بشر فراتر میرود.
یکی از فهرستهای شناختهشده عجایب طبیعی جهان، هفت پدیده را معرفی میکند که شامل گرند کنیون، دیواره بزرگ مرجانی، بندر ریودوژانیرو، کوه اورست، شفق قطبی، آتشفشان پاریکوتین و آبشار ویکتوریا هستند.
این فهرست نیز یک انتخاب شناختهشده و غیردولتی است و نباید آن را با فهرست عجایب هفتگانه باستان یا فهرست عجایب هفتگانه جدید سال ۲۰۰۷ اشتباه گرفت.
۱. گرند کنیون؛ درهای عظیم در قلب آمریکا
موقعیت: ایالت آریزونا، آمریکا
گرند کنیون یکی از بزرگترین و مشهورترین درههای جهان است. این دره عظیم در اثر فرسایش طولانیمدت رود کلرادو و فعالیتهای زمینشناختی شکل گرفته است.
طول گرند کنیون حدود ۴۴۶ کیلومتر است و در برخی نقاط عمق آن به بیش از ۱۸۰۰ متر میرسد. لایههای سنگی رنگارنگ در دیوارههای دره، تاریخ زمینشناسی منطقه را در برابر چشم بازدیدکنندگان قرار میدهند.
یکی از جذابترین ویژگیهای گرند کنیون، تغییر رنگ صخرهها در ساعات مختلف روز است. طلوع و غروب خورشید باعث میشود رنگهای قرمز، نارنجی، قهوهای و بنفش در دیوارههای دره جلوه متفاوتی پیدا کنند.
این منطقه علاوه بر ارزش طبیعی، یکی از مهمترین مقاصد طبیعتگردی در ایالات متحده است و مسیرهای پیادهروی، نقاط تماشای منظره و امکانات گردشگری متعددی در اطراف آن وجود دارد.
۲. دیواره بزرگ مرجانی؛ جهان رنگارنگ زیر آب
موقعیت: سواحل شمال شرقی استرالیا
دیواره بزرگ مرجانی استرالیا بزرگترین سامانه صخرههای مرجانی جهان است. این مجموعه از هزاران صخره مرجانی و صدها جزیره تشکیل شده و زیستگاه گونههای متنوعی از ماهیها، لاکپشتها، نرمتنان و دیگر موجودات دریایی است.
طول این سامانه بیش از ۲۳۰۰ کیلومتر است و از فضا نیز قابل مشاهده گزارش شده است. تنوع زیستی آن باعث شده که یکی از مهمترین اکوسیستمهای دریایی جهان به شمار برود.
با وجود زیبایی چشمگیر، دیواره بزرگ مرجانی با تهدیدهایی مانند افزایش دمای آب، سفیدشدگی مرجانها، آلودگی و تغییرات اقلیمی روبهروست. حفاظت از آن یکی از موضوعات مهم زیستمحیطی در جهان محسوب میشود.
گردشگران میتوانند در برخی مناطق این مجموعه با غواصی یا شنا در آبهای کمعمق، دنیای رنگارنگ زیر آب را از نزدیک مشاهده کنند.
۳. آبشار ویکتوریا؛ پردهای عظیم از آب در آفریقا
موقعیت: مرز زامبیا و زیمبابوه
آبشار ویکتوریا یکی از بزرگترین و چشمگیرترین آبشارهای جهان است. این آبشار روی رود زامبزی قرار دارد و عرض آن حدود ۱۷۰۰ متر و ارتفاع آن در بلندترین بخش حدود ۱۰۸ متر است.
حجم عظیم آب هنگام سقوط، ابری از بخار و قطرات ریز آب ایجاد میکند که از فاصله دور نیز قابل مشاهده است. به همین دلیل، مردم محلی این آبشار را با نامی به معنای «دودی که غرش میکند» میشناسند.
در فصل پرآب، صدای سقوط آب و مه غلیظ اطراف آبشار تجربهای فراموشنشدنی برای گردشگران ایجاد میکند. در فصل کمآب نیز بخشهایی از ساختار صخرهای و مسیرهای آبشار بهتر دیده میشوند.
۴. شفق قطبی؛ رقص نور در آسمان مناطق قطبی
موقعیت: مناطق نزدیک قطب شمال، از جمله نروژ، فنلاند، سوئد، ایسلند و کانادا
شفق قطبی یکی از زیباترین پدیدههای طبیعی جهان است. این پدیده زمانی رخ میدهد که ذرات باردار ناشی از فعالیت خورشید با میدان مغناطیسی و جو زمین برهمکنش پیدا میکنند و نورهایی رنگارنگ در آسمان ایجاد میشود.
رنگ سبز شفق قطبی از رایجترین رنگهاست، اما در شرایط مختلف ممکن است رنگهای قرمز، بنفش، صورتی و آبی نیز دیده شوند.
شفق قطبی در مناطق نزدیک به قطب شمال بیشتر قابل مشاهده است. فصلهای سرد و شبهای طولانی زمستان معمولاً فرصت مناسبی برای تماشای آن فراهم میکنند؛ البته مشاهده شفق به فعالیت خورشیدی، وضعیت آبوهوا و میزان تاریکی آسمان بستگی دارد.
شهرهایی مانند ترومسو در نروژ، رووانیمی و مناطق لاپلند در فنلاند و آبیسکو در سوئد از مقصدهای شناختهشده برای علاقهمندان به این پدیده هستند.
۵. کوه اورست؛ بلندترین نقطه زمین
موقعیت: مرز نپال و منطقه خودمختار تبت در چین
کوه اورست با ارتفاع رسمی حدود ۸۸۴۸٫۸۶ متر از سطح دریا، بلندترین قله جهان است. این کوه بخشی از رشتهکوه هیمالیا محسوب میشود و به دلیل ارتفاع بسیار زیاد و شرایط دشوار صعود، یکی از چالشبرانگیزترین مقاصد کوهنوردی جهان است.
دمای بسیار پایین، کمبود اکسیژن، بادهای شدید و احتمال وقوع بهمن، صعود به اورست را به فعالیتی پرخطر تبدیل میکنند.
در سال ۱۹۵۳، ادموند هیلاری از نیوزیلند و تنزینگ نورگی، کوهنورد شرپا، نخستین صعود تأییدشده موفق به قله اورست را انجام دادند.
امروزه مسیرهای مختلفی برای صعود به این قله وجود دارد و منطقه اطراف آن نیز از محبوبترین مقاصد طبیعتگردی و کوهنوردی در آسیاست.
۶. آتشفشان پاریکوتین؛ تولد یک آتشفشان در برابر چشم انسان
موقعیت: ایالت میچوآکان، مکزیک
پاریکوتین یکی از جالبترین آتشفشانهای جهان است؛ زیرا شکلگیری آن در دوران معاصر آغاز شد و مردم شاهد تولد و رشد آن بودند.
این آتشفشان در سال ۱۹۴۳ در زمینی کشاورزی پدیدار شد. در ابتدا شکافی کوچک در زمین ایجاد شد، اما بهسرعت به مخروطی آتشفشانی تبدیل شد و مواد مذاب و خاکستر را به اطراف پرتاب کرد.
فعالیت آتشفشان تا سال ۱۹۵۲ ادامه داشت و در این مدت ارتفاع آن به حدود ۴۰۰ متر بالاتر از زمین اطراف رسید.
پاریکوتین نمونهای کمنظیر از پدیدههای زمینشناختی است؛ زیرا شکلگیری یک آتشفشان جدید از آغاز تا پایان دوره فعالیت آن در دوران معاصر ثبت شده است.
۷. بندر ریودوژانیرو؛ ترکیب شگفتانگیز کوه، دریا و شهر
موقعیت: ریودوژانیرو، برزیل
بندر طبیعی ریودوژانیرو که با نام خلیج گوانابارا نیز شناخته میشود، یکی از زیباترین مناظر طبیعی جهان است.
این خلیج با کوهستانهای سرسبز، سواحل زیبا، جزایر کوچک و صخرههای عظیم احاطه شده است. کوه کلهقندی یا شوگرلوف یکی از شناختهشدهترین نقاط این منطقه است که با تلهکابین میتوان به بالای آن رفت و چشمانداز گستردهای از شهر و خلیج را مشاهده کرد.
ترکیب طبیعت و زندگی شهری در این منطقه، منظرهای کمنظیر ایجاد کرده است؛ به همین دلیل بندر ریودوژانیرو در فهرست عجایب طبیعی شناختهشده قرار گرفته است.
عجایب هفتگانه جدید طبیعت؛ انتخابی متفاوت از زیباترین پدیدههای زمین
در سال ۲۰۱۱، فهرست دیگری با عنوان عجایب هفتگانه جدید طبیعت معرفی شد. این فهرست نیز حاصل یک رأیگیری بینالمللی و ابتکار یک بنیاد خصوصی بود و نباید آن را با فهرست کلاسیک عجایب طبیعی اشتباه گرفت.
هفت اثر انتخابشده در این فهرست عبارتاند از:
جنگلهای آمازون در آمریکای جنوبی
خلیج ها لونگ در ویتنام
آبشار ایگواسو در مرز آرژانتین و برزیل
جزیره ججو در کره جنوبی
پارک ملی کومودو در اندونزی
رودخانه زیرزمینی پورتو پرینسسا در فیلیپین
کوه تیبل در آفریقای جنوبی
این فهرست تنوع جغرافیایی چشمگیری دارد؛ از جنگلهای بارانی و جزایر آتشفشانی گرفته تا آبشارهای عظیم، غارهای زیرزمینی و کوهستانهایی که در کنار اقیانوس قرار گرفتهاند.
جنگلهای آمازون؛ بزرگترین جنگل بارانی گرمسیری جهان
آمازون یکی از مهمترین و گستردهترین اکوسیستمهای طبیعی زمین است که بخش بزرگی از آن در برزیل قرار دارد و کشورهای دیگری مانند پرو، کلمبیا، بولیوی و اکوادور نیز در محدوده آن سهم دارند.
این جنگل زیستگاه میلیونها گونه گیاهی و جانوری است و نقش مهمی در چرخه آب، ذخیره کربن و تعادل اقلیمی زمین ایفا میکند.
رود آمازون و شاخههای متعدد آن، شبکهای عظیم از مسیرهای آبی را در دل جنگل ایجاد کردهاند. بسیاری از مناطق این جنگل هنوز بهطور کامل بررسی نشدهاند و دانشمندان همچنان گونههای جدیدی از گیاهان و جانوران را در آن شناسایی میکنند.
خلیج ها لونگ؛ هزاران جزیره سنگی در آبهای ویتنام
خلیج ها لونگ یکی از زیباترین مناظر طبیعی آسیاست. این منطقه در شمال ویتنام قرار دارد و به دلیل وجود هزاران جزیره و صخره آهکی که از آبهای سبزرنگ خلیج سر برآوردهاند، شهرت جهانی دارد.
بسیاری از این جزایر در اثر فرسایش طولانیمدت شکل گرفتهاند و در دل برخی از آنها غارهای طبیعی بزرگی وجود دارد.
قایقسواری میان صخرهها، بازدید از غارها و تماشای طلوع و غروب خورشید در میان جزایر، از تجربههای محبوب گردشگران این منطقه است.
آبشار ایگواسو؛ مجموعهای از صدها آبشار در آمریکای جنوبی
آبشار ایگواسو در مرز آرژانتین و برزیل قرار دارد و از مجموعهای متشکل از حدود ۲۷۵ آبشار تشکیل شده است.
این آبشارها در میان جنگلهای سرسبز و مناطق حفاظتشده قرار گرفتهاند و یکی از چشمگیرترین مناظر طبیعی قاره آمریکا را به وجود آوردهاند.
مشهورترین بخش مجموعه، آبشار عظیم شیطان است که حجم زیادی از آب را با صدایی مهیب به پایین میریزد. بازدیدکنندگان میتوانند از مسیرهای پیادهروی و سکوهای تماشای منظره در دو کشور آرژانتین و برزیل، این پدیده طبیعی را مشاهده کنند.
جزیره ججو؛ سرزمین آتشفشانها و غارهای طبیعی
جزیره ججو در جنوب کره جنوبی قرار دارد و به دلیل چشماندازهای آتشفشانی، سواحل زیبا، غارهای گدازهای و طبیعت منحصربهفرد خود شناخته میشود.
کوه هالاسان، بلندترین قله کره جنوبی، در مرکز این جزیره قرار دارد. این کوه یک آتشفشان خاموش است و در اطراف آن جنگلها، دریاچهها و مسیرهای طبیعتگردی متعددی دیده میشود.
یکی از جاذبههای خاص جزیره ججو، تونلهای گدازهای آن است؛ غارهایی که در نتیجه حرکت و سرد شدن مواد مذاب آتشفشانی در گذشته شکل گرفتهاند.
پارک ملی کومودو؛ قلمرو بزرگترین مارمولک جهان
پارک ملی کومودو در اندونزی قرار دارد و به دلیل زیستگاه بودن اژدهای کومودو شهرت جهانی پیدا کرده است.
اژدهای کومودو بزرگترین گونه زنده مارمولک در جهان است و میتواند بیش از سه متر طول داشته باشد. این جانور شکارچی در جزایر محدودی از اندونزی زندگی میکند و به دلیل جثه بزرگ و رفتار شکارگری خود بسیار مورد توجه زیستشناسان و گردشگران است.
پارک ملی کومودو علاوه بر این خزنده شگفتانگیز، دارای سواحل زیبا، صخرههای مرجانی و تنوع زیستی دریایی قابلتوجهی است.
رودخانه زیرزمینی پورتو پرینسسا؛ سفری در دل زمین
رودخانه زیرزمینی پورتو پرینسسا در جزیره پالاوان فیلیپین قرار دارد. این رودخانه از میان غارهای آهکی عبور میکند و بخشی از مسیر آن در زیر زمین و درون یک مجموعه غار طبیعی قرار گرفته است.
این منطقه به دلیل ساختار زمینشناسی خاص، تالارهای بزرگ غار، قندیلهای آهکی و جریان آب زیرزمینی، یکی از جاذبههای طبیعی منحصربهفرد آسیاست.
گردشگران میتوانند با قایق وارد بخشهایی از غار شوند و ساختارهای طبیعی شگفتانگیز آن را از نزدیک مشاهده کنند.
کوه تیبل؛ کوهی با قلهای شبیه به یک میز بزرگ
کوه تیبل در شهر کیپتاون آفریقای جنوبی قرار دارد و به دلیل قله نسبتاً صاف و گسترده خود، ظاهری شبیه به یک میز عظیم دارد.
این کوه یکی از شناختهشدهترین نمادهای آفریقای جنوبی است و از بالای آن میتوان چشمانداز گستردهای از شهر، اقیانوس اطلس و مناطق ساحلی اطراف را مشاهده کرد.
وجود گونههای گیاهی بومی و تنوع زیستی خاص، ارزش طبیعی این منطقه را افزایش داده است. گردشگران میتوانند با استفاده از تلهکابین یا مسیرهای کوهنوردی به ارتفاعات آن دسترسی پیدا کنند.
عجایب تازهکشفشده جهان؛ شهرهایی که زیر جنگلها پنهان شده بودند
یکی از جذابترین بخشهای باستانشناسی معاصر، کشف شهرها و تمدنهایی است که قرنها یا حتی هزاران سال زیر پوشش جنگل، خاک یا رسوبات طبیعی پنهان مانده بودند.
این کشفیات بهویژه در مناطق آمریکای مرکزی و جنوبی اهمیت زیادی دارند؛ مناطقی که پیش از این تصور میشد جمعیت و ساختار شهری تمدنهای باستانی در آنها بسیار محدودتر از واقعیت بوده است.
پیشرفت فناوریهایی مانند لیدار، امکان شناسایی سازههای مدفون در زیر پوشش گیاهی انبوه را فراهم کرده است. در این روش، دستگاههای لیزری از هواپیما یا پهپاد به سطح زمین پالس ارسال میکنند و با اندازهگیری بازتاب آنها، تصویری دقیق از شکل زمین تهیه میشود. با حذف اثر پوشش گیاهی از دادهها، میتوان بقایای ساختمانها، جادهها، دیوارها، کانالها و سازههای باستانی را شناسایی کرد.
این فناوری در سالهای اخیر به کشف مکانهایی منجر شده است که برخی از آنها از نظر وسعت و پیچیدگی، تصورات پیشین درباره تمدنهای باستانی را تغییر دادهاند.
۱. شهر باستانی اوکومتون؛ کشف یک شهر ناشناخته مایا در جنگل مکزیک
موقعیت: شبهجزیره یوکاتان، مکزیک
در سال ۲۰۲۳، باستانشناسان از کشف یک شهر باستانی متعلق به تمدن مایا در منطقه جنگلی شبهجزیره یوکاتان مکزیک خبر دادند. این شهر که اوکومتون نامگذاری شد، در زبان مایا به معنای «ستون سنگی» است.
این منطقه در محدودهای جنگلی و نسبتاً دورافتاده قرار داشت و شناسایی آن با کمک فناوری لیدار و بررسیهای میدانی انجام شد.
پژوهشگران در این شهر بقایای ساختمانهای بزرگ، سازههای هرمیشکل، ستونهای سنگی، میدانهای وسیع و زمین مخصوص بازی با توپ را شناسایی کردند.
یکی از ویژگیهای جالب این شهر، وجود ساختمانهای متعدد در اطراف میدانهای مرکزی و سازماندهی نسبتاً منظم سازههاست. این موضوع نشان میدهد که اوکومتون احتمالاً یک مرکز مهم منطقهای در تمدن مایا بوده است.
بررسیهای اولیه نشان میدهند که این شهر در دورهای از تاریخ مایا اهمیت داشته و احتمالاً در فاصله قرن نهم تا یازدهم میلادی دچار افول شده است.
کشف اوکومتون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد هنوز بخشهایی از شهرهای باستانی تمدن مایا در جنگلهای مکزیک پنهان ماندهاند.
۲. شهرهای باستانی در جنگلهای آمازون اکوادور؛ تمدنی فراتر از تصور
موقعیت: دره اوپانو، اکوادور
یکی از مهمترین کشفیات باستانشناسی سالهای اخیر در سال ۲۰۲۴ منتشر شد. پژوهشگران در منطقه دره اوپانو در جنگلهای آمازون اکوادور، شبکهای گسترده از سکونتگاههای باستانی را شناسایی کردند که قدمت آنها به حدود ۲۵۰۰ سال پیش بازمیگردد.
پیش از این کشف، بسیاری از افراد تصور میکردند که تمدنهای بزرگ و شهرهای سازمانیافته در مناطق جنگلی آمازون بسیار محدود بودهاند. اما بررسیهای جدید نشان داد که در این منطقه، مجموعهای از مراکز مسکونی و شهری با ساختار مشخص وجود داشته است.
با استفاده از فناوری لیدار، پژوهشگران توانستند هزاران تپه دستساز، سکوهای ساختمانی، میدانهای مرکزی، زمینهای کشاورزی و مسیرهای ارتباطی را شناسایی کنند.
یکی از شگفتانگیزترین بخشهای این کشف، وجود جادههای مستقیم و طولانی بود که سکونتگاههای مختلف را به یکدیگر متصل میکردند. برخی از این مسیرها چندین کیلومتر طول داشتند و نشاندهنده برنامهریزی دقیق در سازماندهی فضای زندگی و رفتوآمد مردم آن دوران بودند.
بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد که این سکونتگاهها از حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفتهاند و تا چند قرن پس از میلاد نیز مورد استفاده بودهاند.
این کشف ثابت میکند که آمازون در گذشته تنها جنگلی انبوه و کمجمعیت نبوده، بلکه در بخشهایی از آن جوامعی با ساختار شهری، کشاورزی و شبکههای ارتباطی گسترده زندگی میکردهاند.
۳. شهرهای تمدن کاسارابه؛ هرمها و جادههای پنهان در جنگل بولیوی
موقعیت: منطقه لانوس د موخوس، بولیوی
در سال ۲۰۲۲، پژوهشگران با استفاده از فناوری لیدار موفق شدند بقایای مجموعهای از سکونتگاههای بزرگ متعلق به تمدن کاسارابه را در منطقه آمازون بولیوی شناسایی کنند.
این تمدن تقریباً بین سالهای ۵۰۰ تا ۱۴۰۰ میلادی در این منطقه زندگی میکرده است. پیش از این تحقیقات، اطلاعات محدودی درباره وسعت و ساختار سکونتگاههای آن وجود داشت.
بررسیهای جدید دو مرکز بزرگ باستانی و ۲۴ سکونتگاه کوچکتر را آشکار کرد. برخی از این مراکز مساحتی بیش از ۱۰۰ هکتار داشتند و شامل سکوهای مرتفع، سازههای تشریفاتی، هرمهای خاکی، جادههای مستقیم و کانالهای آبیاری بودند.
ارتفاع برخی از سازههای هرمیشکل این مجموعه به بیش از ۲۰ متر میرسید. وجود مخازن آب و کانالهای متعدد نیز نشان میدهد که ساکنان منطقه برای مدیریت منابع آبی و سازگاری با شرایط طبیعی محیط، مهارت مهندسی قابلتوجهی داشتهاند.
یکی از نکات مهم این کشف آن است که شهرهای باستانی آمازون الزاماً مانند شهرهای امروزی متراکم و فشرده نبودهاند. در عوض، مجموعهای از مراکز مسکونی، فضاهای کشاورزی و ساختمانهای عمومی در محدودهای گسترده در کنار یکدیگر قرار داشتهاند.
این یافتهها نگاه دانشمندان به تاریخ جمعیت و تمدن در منطقه آمازون را تغییر داده است.
۴. شهر باستانی آنگکور؛ شهری عظیم که فناوریهای جدید وسعت آن را آشکار کردند
موقعیت: سیم ریپ، کامبوج
آنگکور یکی از مهمترین مراکز تمدن خمر و از بزرگترین مجموعههای تاریخی جنوب شرق آسیاست. مشهورترین بنای این منطقه، معبد آنگکور وات است که بهعنوان یکی از باشکوهترین آثار معماری مذهبی جهان شناخته میشود.
اگرچه آنگکور از مدتها پیش شناخته شده بود، اما بررسیهای جدید باستانشناسی و استفاده از فناوری لیدار در دهههای اخیر نشان دادهاند که وسعت شهر باستانی بسیار بیشتر از محدوده معابد مشهور آن بوده است.
پژوهشگران در اطراف معابد، بقایای شبکههای گسترده جادهای، کانالهای آبی، مخازن، سکونتگاهها و سازههای شهری را شناسایی کردهاند.
این یافتهها نشان میدهد که آنگکور در دوران شکوفایی خود یک مرکز شهری بسیار گسترده با سامانه پیچیده مدیریت آب و زیرساختهای مهندسی بوده است.
اهمیت آنگکور در این است که نشان میدهد فناوریهای جدید میتوانند حتی در مکانهایی که قرنهاست شناخته شدهاند، اطلاعاتی کاملاً تازه درباره تاریخ و وسعت تمدنهای گذشته آشکار کنند.
۵. شهرهای گمشده در دل جنگل گواتمالا؛ شبکهای عظیم از سکونتگاههای مایا
موقعیت: منطقه جنگلی پتن، گواتمالا
در سال ۲۰۱۸، پژوهشگران با استفاده از فناوری لیدار موفق شدند شبکهای گسترده از سازههای باستانی متعلق به تمدن مایا را در جنگلهای شمال گواتمالا شناسایی کنند.
این بررسیها در منطقهای وسیع انجام شد و نتایج آن نشان داد که سکونتگاههای مایا بسیار گستردهتر و بههمپیوستهتر از آن چیزی بودهاند که پیشتر تصور میشد.
در تصاویر تهیهشده، بقایای خانهها، معابد، جادههای سنگی، استحکامات دفاعی، زمینهای کشاورزی و سامانههای مدیریت آب دیده میشدند.
یکی از مهمترین نتایج این پژوهش، آشکار شدن وجود شبکهای از مسیرهای ارتباطی میان شهرهای مختلف بود. این مسیرها نشان میدهند که مراکز شهری مایا در بسیاری از مناطق بهصورت جداافتاده زندگی نمیکردند، بلکه با یکدیگر ارتباط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی داشتند.
این کشف باعث شد پژوهشگران درباره جمعیت واقعی تمدن مایا و میزان توسعه شهرهای آن در دوران باستان تجدیدنظر کنند.
۶. شهر باستانی پمپئی؛ شهری که زیر خاکستر آتشفشان متوقف شد
موقعیت: نزدیک ناپل، ایتالیا
پمپئی برخلاف بسیاری از مکانهای این فهرست، تازه کشف نشده است؛ اما هنوز هم یکی از شگفتانگیزترین مکانهای باستانشناسی جهان محسوب میشود و کاوشهای جدید در آن ادامه دارد.
این شهر رومی در سال ۷۹ میلادی بر اثر فوران آتشفشان وزوو زیر لایههای ضخیمی از خاکستر و مواد آتشفشانی مدفون شد.
فوران آتشفشان زندگی ساکنان شهر را در مدت کوتاهی متوقف کرد و بخش بزرگی از ساختمانها، خیابانها، نقاشیها، وسایل روزمره و حتی آثار مربوط به زندگی مردم زیر خاکستر باقی ماندند.
پمپئی در قرن هجدهم میلادی دوباره شناسایی شد و از آن زمان تاکنون یکی از مهمترین محوطههای باستانشناسی جهان بوده است.
اهمیت این شهر در آن است که برخلاف بسیاری از آثار تاریخی، تنها با معابد و کاخها روبهرو نیستیم؛ بلکه میتوانیم تصویری نسبتاً دقیق از زندگی روزمره مردم روم باستان به دست آوریم.
خانهها، نانواییها، فروشگاهها، حمامهای عمومی، خیابانها و نقاشیهای دیواری پمپئی اطلاعات ارزشمندی درباره سبک زندگی مردم در حدود دو هزار سال پیش ارائه میکنند.
فناوری لیدار چگونه شهرهای گمشده را کشف میکند؟
یکی از دلایل اصلی افزایش کشفیات باستانشناسی در سالهای اخیر، استفاده از فناوری لیدار است. این فناوری که نام آن از عبارت تشخیص و فاصلهیابی با نور گرفته شده، امکان تهیه نقشههای سهبعدی بسیار دقیق از سطح زمین را فراهم میکند.
در روش لیدار، دستگاه با ارسال پالسهای لیزری و اندازهگیری زمان بازگشت آنها، فاصله خود تا نقاط مختلف را محاسبه میکند. هنگامی که این فناوری از هواپیما یا پهپاد استفاده میشود، میتوان در مدت نسبتاً کوتاهی مناطق وسیعی را اسکن کرد.
یکی از کاربردهای مهم این روش، بررسی جنگلهای انبوه است. در بسیاری از مناطق گرمسیری، پوشش گیاهی اجازه نمیدهد باستانشناسان بقایای ساختمانها و جادههای قدیمی را از روی سطح زمین مشاهده کنند. اما دادههای لیدار با پردازش رایانهای میتوانند اثر پوشش گیاهی را تا حد زیادی حذف کنند و شکل زمین را آشکار سازند.
به این ترتیب، ساختارهایی که ممکن است صدها سال زیر درختان پنهان مانده باشند، در نقشههای سهبعدی قابل شناسایی میشوند.
البته لیدار بهتنهایی به معنای کشف قطعی یک شهر یا تمدن نیست. پس از شناسایی ساختارهای مشکوک، پژوهشگران باید به منطقه بروند، بررسی میدانی انجام دهند، نمونهبرداری کنند و با روشهای علمی قدمت و ماهیت آثار را مشخص کنند.
با ادامه استفاده از این فناوری، احتمال دارد در سالهای آینده شهرها و سازههای تاریخی دیگری نیز در جنگلهای آمازون، آمریکای مرکزی، آفریقا و جنوب شرق آسیا شناسایی شوند.
آیا عجایب هفتگانه دیگری هم وجود دارند؟
پاسخ مثبت است. عنوان عجایب هفتگانه یک فهرست ثابت و رسمی جهانی نیست. در طول تاریخ، گروهها و پژوهشگران مختلف فهرستهایی از شگفتانگیزترین آثار و مکانهای جهان تهیه کردهاند.
برای مثال، برخی فهرستها بر عجایب مهندسی، برخی بر آثار معماری مذهبی و برخی دیگر بر شگفتیهای طبیعی تمرکز دارند.
در کنار فهرستهای مشهور، مکانهای زیادی وجود دارند که اگرچه در هیچیک از فهرستهای رسمی یا شناختهشده عجایب هفتگانه قرار نگرفتهاند، اما از نظر تاریخی، معماری یا طبیعی بهاندازهای شگفتانگیز هستند که میتوان آنها را در شمار مهمترین جاذبههای جهان دانست.
در ادامه با تعدادی از این مکانها آشنا میشویم.
۱. معبد آنگکور وات؛ بزرگترین بنای مذهبی جهان
موقعیت: کامبوج
آنگکور وات یکی از بزرگترین و باشکوهترین مجموعههای مذهبی جهان است. این معبد در قرن دوازدهم میلادی به دستور سوریاوارمان دوم، پادشاه خمر، ساخته شد.
مجموعه آنگکور وات با برجهای سنگی، راهروهای طولانی، نقشبرجستههای پیچیده و خندق عظیم اطراف خود، نمونهای کمنظیر از معماری تمدن خمر است.
این معبد در ابتدا برای پرستش ویشنو، یکی از خدایان آیین هندو، ساخته شد و بعدها به مرکز مهمی برای آیین بودایی تبدیل شد.
آنگکور وات نهتنها به دلیل وسعت و معماری خود اهمیت دارد، بلکه یکی از مهمترین نمادهای فرهنگی و تاریخی کامبوج محسوب میشود.
۲. معابد ابوسمبل؛ شاهکار معماری فرعون رامسس دوم
موقعیت: جنوب مصر
ابوسمبل مجموعهای از دو معبد عظیم است که به دستور رامسس دوم، فرعون مشهور مصر باستان، در دل صخرهها ساخته شدند.
در ورودی معبد بزرگ، چهار مجسمه عظیم از رامسس دوم قرار دارند که هرکدام حدود ۲۰ متر ارتفاع دارند.
یکی از ویژگیهای شگفتانگیز این مجموعه، طراحی دقیق آن برای استفاده از نور خورشید است. در روزهای مشخصی از سال، نور خورشید به بخشهای داخلی معبد نفوذ میکند و مجسمههای قرارگرفته در بخش انتهایی آن را روشن میسازد.
در دهه ۱۹۶۰ میلادی، به دلیل ساخت سد بزرگ اسوان و بالا آمدن سطح آب دریاچه ناصر، این معابد با یک عملیات مهندسی بینالمللی به ارتفاعات بالاتر منتقل شدند. این عملیات یکی از مهمترین پروژههای حفاظت از میراث فرهنگی در تاریخ معاصر محسوب میشود.
۳. شهر باستانی موهنجودارو؛ تمدنی پیشرفته در دره سند
موقعیت: استان سند، پاکستان
موهنجودارو یکی از مهمترین شهرهای تمدن دره سند است که قدمت آن به حدود ۲۶۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد.
این شهر از نظر برنامهریزی شهری، سیستم فاضلاب، خیابانبندی و ساخت ساختمانهای آجری بسیار پیشرفته بوده است.
یکی از ویژگیهای شگفتانگیز موهنجودارو، وجود سامانهای منظم برای جمعآوری و هدایت آبهای مصرفشده است؛ موضوعی که نشان میدهد ساکنان این شهر به اصول بهداشت عمومی و مدیریت شهری توجه ویژهای داشتهاند.
با وجود پژوهشهای گسترده، هنوز بخشهایی از تاریخ این تمدن، زبان نوشتاری و علت افول آن برای دانشمندان ناشناخته باقی مانده است.
۴. غار سون دونگ؛ یکی از بزرگترین غارهای جهان
موقعیت: ویتنام
غار سون دونگ در پارک ملی فونگ نها-که بانگ ویتنام قرار دارد و از نظر حجم، یکی از بزرگترین غارهای شناختهشده جهان محسوب میشود.
این غار دارای تالارهای عظیم، رودخانه زیرزمینی، دیوارههای سنگی بسیار بلند و ساختارهای طبیعی شگفتانگیز است.
در برخی قسمتهای غار، سقف فرو ریخته و نور خورشید به داخل نفوذ کرده است. در نتیجه، پوشش گیاهی و بخشهایی شبیه جنگل کوچک در داخل غار شکل گرفتهاند.
ابعاد عظیم سون دونگ بهگونهای است که در برخی بخشهای آن میتوان ساختمانهای بسیار بلند را تصور کرد. این غار یکی از جذابترین مقصدهای ماجراجویی و طبیعتگردی در جهان است.
۵. شهر تاریخی مچو پیچو؟ نه؛ صخرههای کاپادوکیه و شهرهای زیرزمینی
موقعیت: کاپادوکیه، ترکیه
کاپادوکیه یکی از عجیبترین مناطق طبیعی و تاریخی ترکیه است. این منطقه به دلیل وجود صخرههای مخروطیشکل، درههای سنگی، خانههای کندهشده در دل صخره و شهرهای زیرزمینی شهرت جهانی دارد.
ساختارهای سنگی کاپادوکیه در نتیجه فعالیتهای آتشفشانی و فرسایش طبیعی شکل گرفتهاند. انسانها نیز در طول قرنها از این صخرهها برای ساخت خانه، کلیسا، انبار و محل سکونت استفاده کردهاند.
یکی از شگفتیهای این منطقه، شهرهای زیرزمینی مانند درینکویو است. این شهرها دارای اتاقها، راهروها، انبارها، فضاهای نگهداری دام و سیستمهای تهویه بودهاند و در برخی دورهها برای پناه گرفتن از حملات دشمنان مورد استفاده قرار میگرفتند.
کاپادوکیه امروزه یکی از مشهورترین مقصدهای گردشگری ترکیه است و پرواز با بالنهای هوای گرم بر فراز درهها و صخرههای آن، تجربهای منحصربهفرد به شمار میرود.
کدام عجایب جهان ارزش سفر بیشتری دارند؟
انتخاب بهترین عجایب جهان برای سفر به سلیقه، بودجه، علاقه و نوع تجربهای بستگی دارد که گردشگر به دنبال آن است. برخی افراد به تاریخ و تمدنهای باستانی علاقه دارند، برخی طبیعت و ماجراجویی را ترجیح میدهند و گروهی دیگر به دنبال معماری، فرهنگ و تجربه زندگی در شهرهای متفاوت هستند.
برای علاقهمندان به تاریخ و تمدن، مصر، اردن، ایتالیا، هند، مکزیک و پرو از جذابترین مقصدها هستند. بازدید از اهرام جیزه، پترا، کولوسئوم، تاج محل، چیچن ایتزا و ماچوپیچو میتواند فرصتی برای آشنایی نزدیک با تاریخ تمدنهای بزرگ جهان فراهم کند.
اگر طبیعتگردی و مناظر طبیعی اولویت داشته باشد، آبشار ایگواسو، آبشار ویکتوریا، گرند کنیون، خلیج ها لونگ، دیواره بزرگ مرجانی و جنگلهای آمازون انتخابهای فوقالعادهای هستند.
برای علاقهمندان به پدیدههای طبیعی خاص نیز سفر به مناطق شمالی اروپا برای تماشای شفق قطبی، تجربهای فراموشنشدنی خواهد بود.
از نظر دسترسی و برنامهریزی سفر نیز برخی مقصدها مانند استانبول، رم، قاهره، آگرا و پکن زیرساختهای گردشگری گستردهتری دارند؛ در حالی که سفر به مکانهایی مانند ماچوپیچو، پارک ملی کومودو یا مناطق دورافتاده آمازون ممکن است به برنامهریزی دقیقتر، پروازهای داخلی و استفاده از راهنمای محلی نیاز داشته باشد.
برای بازدید از عجایب جهان چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
سفر به عجایب جهان معمولاً با سفرهای معمولی تفاوت دارد. بسیاری از این جاذبهها در مناطق دورافتاده قرار گرفتهاند یا برای بازدید از آنها باید چند مرحله سفر هوایی و زمینی را پشت سر گذاشت.
پیش از برنامهریزی برای چنین سفری، توجه به چند نکته ضروری است.
۱. بررسی شرایط ویزا
بسیاری از کشورهای میزبان عجایب جهان برای مسافران ایرانی نیازمند دریافت ویزا هستند. شرایط صدور ویزا، مدارک لازم، مدت اعتبار و زمان بررسی درخواست ممکن است در هر کشور متفاوت باشد. بنابراین بهتر است پیش از خرید بلیط هواپیما، شرایط ورود به کشور مقصد بررسی شود.
۲. انتخاب مسیر پروازی مناسب
برخی از عجایب جهان در شهرهای بزرگ قرار دارند و دسترسی به آنها آسان است؛ اما برای رسیدن به برخی دیگر باید از چند پرواز متصل، پرواز داخلی، قطار یا وسایل نقلیه زمینی استفاده کرد.
برای مثال، سفر به ماچوپیچو معمولاً از طریق شهر کوسکو در پرو انجام میشود و بازدید از پترا نیز با ورود به اردن و ادامه مسیر زمینی امکانپذیر است.
۳. توجه به بهترین زمان سفر
آبوهوا در کیفیت تجربه بازدید از عجایب طبیعی نقش مهمی دارد. برای تماشای شفق قطبی باید فصل مناسب و شبهای تاریک را انتخاب کرد. بازدید از برخی آبشارها در فصل پرآب جذابتر است و برای سفر به مناطق کوهستانی نیز باید شرایط جوی و محدودیتهای فصلی را در نظر گرفت.
۴. رزرو اقامتگاه و برنامهریزی بازدید
در مقصدهای پرطرفدار مانند ماچوپیچو، پترا و برخی بخشهای دیوار بزرگ چین، ممکن است تعداد بازدیدکنندگان یا ظرفیت ورود به مناطق مشخص محدود باشد. بهتر است بلیت بازدید، اقامتگاه و خدمات حملونقل از قبل بررسی و در صورت نیاز رزرو شوند.
۵. توجه به بیمه مسافرتی
در سفرهای بینالمللی، بهویژه سفرهای ماجراجویانه و طبیعتگردی، بیمه مسافرتی اهمیت زیادی دارد. باید توجه داشت که پوشش بیمه در فعالیتهایی مانند کوهنوردی، غواصی یا سایر ورزشهای پرخطر ممکن است با شرایط معمول بیمه متفاوت باشد.
سخن پایانی؛ جهان هنوز پر از شگفتیهای کشفنشده است
عجایب هفتگانه جهان تنها بخشی از میراث شگفتانگیز زمین هستند. از هرم بزرگی که هزاران سال در برابر گذر زمان مقاومت کرده تا شهری که زیر پوشش جنگلهای آمازون پنهان مانده بود، هرکدام داستانی از نبوغ انسان، قدرت طبیعت و پیچیدگی تاریخ را روایت میکنند.
فهرست عجایب هفتگانه باستان به ما یادآوری میکند که انسان از هزاران سال پیش توانایی ساخت سازههایی فراتر از امکانات زمان خود را داشته است. عجایب هفتگانه جدید نیز نشان میدهند که شاهکارهای معماری و مهندسی در تمدنهای مختلف جهان شکل گرفتهاند و محدود به یک منطقه جغرافیایی نبودهاند.
از سوی دیگر، کشفیات جدید در جنگلهای آمازون، مکزیک و دیگر مناطق کمتر شناختهشده نشان میدهند که هنوز بخشهایی از تاریخ تمدن بشری در انتظار شناسایی و بررسی هستند. شاید در سالهای آینده، با پیشرفت بیشتر فناوریهای علمی، شهرها و آثار تاریخی دیگری کشف شوند که جایگاه ویژهای در شناخت گذشته انسان پیدا کنند.
بازدید از این مکانها فقط یک تجربه گردشگری نیست؛ بلکه فرصتی برای لمس تاریخ، شناخت فرهنگهای متفاوت و درک بهتر جهان پیرامون ماست.
آتوسا پرواز با ارائه خدمات گردشگری و تمرکز تخصصی بر تهیه بلیط هواپیما در مسیرهای بینالمللی، همراه مسافرانی است که میخواهند جهان را فراتر از مرزهای آشنای خود تجربه کنند. گاهی یک سفر، فرصتی برای دیدن بنایی چند هزار ساله، قدم زدن در شهری گمشده یا تماشای یکی از شگفتانگیزترین پدیدههای طبیعت است؛ تجربهای که میتواند نگاه انسان به جهان را برای همیشه تغییر دهد.












